Մարդիկ, ովքեր իրենց ստեղծագործական հետքն են թողել պատմության էջերում: Հայ և համաշխարհային մշակույթի, գիտության, հոգևոր և հասարակական կյանքի երևելիները, նրանց կյանքն ու գործունեությունը հեռուստահանրագիտարանի ձևաչափով:

Սերգեյ Ռախմանինով


Երաժշտությունը բավական է ողջ կյանքի համար, սակայն երաժշտության համար ողջ կյանքը բավական չէ»: 
Կոմպոզիտոր, դաշնակահար, դիրիժոր Սերգեյ Ռախմանինովի կյանքն ու ստեղծագործական ուղին՝ հեռուստահանրագիտարանի ձևաչափով: 

 

Գուստավ Մալեր


Նա գիտակցում և խորապես տառապում էր, որ ինքն է Հայդնով ու Մոցարտով սկսված վիթխարի սիմֆոնիկ կամարի վերջին կետը: Իրեն էր վիճակված ամփոփել ավստրո-գերմանական սիմֆոնիզմի պատմությունը, եզրափակել ու կապել ոչ թե հասարակ հանգույցով, այլ իր նյարդերի ու երակների քարկապով:
Կոմպոզիտոր, դիրիժոր Գուստավ Մալերի կյանքն ու ստեղծագործական ուղին` հեռուստահանրագիտարանի ձևաչափով: 

Մացուո Բասյո


17-րդ դարի վերջին Ճապոնիայի ճամփաներով մի մարդ էր թափառում: Այս թափառաշրջիկը չուներ ոչ երիտասարդություն, ոչ առողջություն, ոչ հարստություն: Բայց ոչ մի կայսր իր ժամանակին չունեցավ նրա փառքն ու ճանաչումը: Հոկու կամ հայկու՝ այսպես էր կոչվելու այն պոեզիան, որ ստեղծեց նա: Ընդամենը երեք տողով մի պատմություն: 
Այս թափառաշրջիկ պոետը Մացուո Բասյոն էր:  

 

Իոսիֆ Բրոդսկի


1964 թվական: Խորհրդային դատարանի առջև կանգնած է 24-ամյա բանաստեղծը: Մեղադրանքը` պորտաբուծություն: Նրան ձերբակալել են փողոցում անհոգ շրջելիս: Սակայն երիտասարդին առաջադրվել է այլ մեղադրանք ևս` մատաղ սերնդի այլասերում` այնպիսի հեղինակների ստեղծագործության տարածմամբ, ինչպիսիք են Աննա Ախմատովան և Մարինա Ցվետաևան: Մեղադրյալի անունն էր Իոսիֆ Բրոդսկի` 20-րդ դարի ռուս գրականության խոշորագույն դեմքերից մեկը: 

Ներսես Շնորհալի


Աստվածաբաններն ու փիլիսոփաները հազարավոր կիլոմետրեր էին անցնում նախ նրա հետ բանավիճելու, ապա՝ աշակերտելու համար: Ժամանակակիցները նրան Կլայեցի էին անվանում, որովհետև ապրում էր Հռոմկլա քաղաքում, բայց սերունդների համար նա մնաց այլ անունով՝ Ներսես Շնորհալի:

Բորիս Պիոտրովսկի


1920-ականների սկզբին բոլշևիկյան Պետրոգրադում` եգիպտոլոգ Նատալյա Ֆլիտների մոտ, մի խումբ պատանիներ հիացմունքով քննարկում էին հնագիտության վերջին սենսացիոն բացահայտումները: Եգիպտոսի Արքաների հովտում գտել էին Թութանհամոնի գրեթե անեղծ դամբարանը: Պատանիներից մեկը չէր էլ կասկածում, որ մոտ երկու տասնամյակ անց ինքն է մաքրելու պատմության փոշին` աշխարհին ծանոթացելու եգիպտականից ոչ պակաս հին մեկ այլ մշակույթ՝ ուրարտականը: Այդ պատանին Բորիս Պիոտրովսկին էր` Էրմիտաժի տասներկուերորդ տնօրենը:

Մհեր Մկրտչյան


Ես միշտ զարմանում եմ, թե այդ ի՞նչ ուժ է, որ այստեղից գնում ու ջուր է դառնում մարդու աչքերում: Ա՜յ քեզ բան: Ես երբեք չեմ ցանկացել դերասան դառնալ: Բայց, տոտիկ-տոտիկ անելով, իմ սուրբ ժամը եկավ, բերեց թատրոն, և ես չհասցրեցի մանկություն ունենալ»:
Տաղանդավոր դերասան Մհեր(Ֆրունզիկ) Մկրտչյանի դրամատիկ կյանքն ու ապրեցնող արվեստը՝ հեռուստահանրագիտարանի ձևաչափով:   

 

Համո Սահյան


Մի անգամ, երբ բանաստեղծին հարցրել են, թե ինչու հուշեր չի գրում, պատասխանել է. Երբ փոքր էի, հայրս ինձ էշին էր նստեցնում և ուղարկում խնձոր բերելու։ Մի անգամ բլրակից իջնելիս տեսա, որ խուրջինը պատռված է եղել, ու բոլոր խնձորները թափվել են ճանապարհին։ Հուշերը այդ խնձորների նման են՝ հետ գնալ, հավաքել չի լինի»։
Համո Սահյանի կենսագրությունը և գրական դիմանկարը՝ հեռուստահանրագիտարանի ձևաչափով:

 

Մովսես Խորենացի


5-րդ դարի 60-ականներ. Վաղարշապատի հարակից գյուղում հյուր է Ամենայն հայոց Գյուտ կաթողիկոսը: Սեղանակիցները գյուղում որպես օտարական ապրող ծերունուն խնդրում են կաթողիկոսի պատվին բաժակաճառ ասել: Ծերունին շարականի ոճով ճառ է ասում: Բոլորը ցնցվում են: Գյուտ կաթողիկոսը մոտենում ու խոնարհվելով համբուրում է իր ուսուցչին, որին երկար տարիներ փնտրում էր: Այդ ծերունին Մովսես Խորենացին էր, հայ գրավոր մշակույթի Ոսկեդարի մեծագույն գործիչը:  

 

Մարտիրոս Սարյան


Յոթանասուն տարվա ստեղծագործական իր կյանքի մասին Մարտիրոս Սարյանը գրել է. Ինձ չի բավարարում այն, ինչ ես անում եմ, ձգտում եմ ստեղծագործական առավել պարզության, որպեսզի մարդիկ նայելով իմ նկարին՝ իրենց զգան այնպես, ասես դուրս են եկել մաքուր օդի և ուրախություն են շնչում: Եթե նկարը չի հուզում և բարի մղումներ չի հարուցում մարդու մեջ, ուրեմն չունի գլխավորը` կյանքի հավերժական շունչը: Ես ձգտում եմ հաղորդել ապրելու երջանկության զգացումը»:

Սերգեյ Դովլաթով


Սերգեյ Դովլաթովը ողջ կյանքի ընթացքում խորհրդային հարազատ» մամուլում կարողանում է տպագրել մեկ պատմվածք, այն էլ` արտադրական թեմայով: Խորհրդային երկրում նրան` Նահանգներում ապրող և ամենահեղինակավոր պարբերականներում տպվող գրողին, ճանաչում էին ինքնահրատ» նյութերով և Ազատություն» ռադիոկայանով հեռարձակվող հեղինակային հաղորդումով: Վերջին՝ 13-րդ գիրքը, որ պիտի հրատարակվեր Խորհրդային Միությունում, լույս տեսավ 1990-ին` գրողի մահվանից մի քանի օր հետո:

Լուսինե Զաքարյան


1992թվական. Հայաստանի համար ծանր ձմեռ է, սով, պատերազմ, ճգնաժամ: Դեկտեմբերի 30-ն է: Հայ ազգը ճանապարհում է սիրելի զավակներից մեկին: Ծերունազարդ Վազգեն Վեհափառ Հայրապետը հոգեհանգստին ասում է. Նա մեզ հետ չէ հիմա... բայց նրա ձայնը մենք կլսենք երկնքից, այնտեղ` երկնքում, նոր հրեշտակ է հայտնվել: Հանրագիտարանը» ներկայացնում է Լուսինե Զաքարյանին: