Սոցիալական որբության հաղթահարման ուղին


Հայաստանի մանկատներում և խնամքի այլ հաստատություններում գտնվող երեխաների մոտ 80 տոկոսն այնտեղ հայտնվում է սոցիալական ծանր պայմանների պատճառով: Մասնագիտական լեզվով դա կոչվում է սոցիալական որբություն: Երկրում աղքատությունը չի նվազում, բայց երեխաների խնամքի ու պաշտպանության կենտրոնացված մեծ հաստատությունները բեռնաթափվում են: Ո՞ւր են գնում երեխաները, ի՞նչ պայմաններ ու սոցիալական ենթակառուցվածքներ են ստեղծվել բեռնաթափման գործընթացի իրականցման համար: Քննարկում են ՀՕՖ-ի «Երեխաների աջակցության կենտրոն» հիմնադրամի խնամատարության մասնագետ Ելենա Հարությունյանը և «Ընտանիք և համայնք» հասարակական բարեգործական կազմակերպության հիմնադիր նախագահ Քնարիկ Գարանֆիլյանը:

Անկախ հարևանների միակ պատերազմը


Հայաստանի առաջին հանրապետության հռչակման հենց սկզբից Հայաստանը լուրջ խնդիրներ ուներ անդրկովկասյան հարևանների՝ Վրաստանի և Ադրբեջանի հետ: Հանրապետության հռչակումից ամիսներ անց, 1918թ. դեկտեմբերին քաղաքական, տնտեսական մի շարք տարաձայնություններն ու սահմանային վեճերն ի վերջո հանգեցրին Հայաստանի և Վրաստանի միջև ռազմական բախման: Թիֆլիսում և այլուր հայերը զանգվածաբար ձերբակալվում էին, ենթարկվում բռնությունների: Դիվանագիտական առաքելության աշխատակիցները աքսորվել էին Թիֆլիսից: Երկշաբաթյա պատերազմը երևան հանեց հայ-վրացական հարաբերությունների խորքային հակասությունները: 20-րդ դարասկզբի վրաց-հայկական հակամարտության պատճառների մասին զրուցում են պատմաբաններ Համո Սուքիասյանը և Հովիկ Գրիգորյանը: 

Եկեղեցու ինտեգրատիվ դերը. սոցիալական աշխատանքի մոդել


Ազգային վիճակագրական ծառայության տվյալներով Հայաստանում յուրաքանչյուր երրորդ երեխան աղքատ է։ Ոլորտում հետազոտություն անող հասարակական կազմակերպություններն արձանագրում են, որ մանկական աղքատությունը ավելի արագ է աճում, քան ընդհանուր աղքատությունը, իսկ կյանքի առաջին տարիների աղքատությունը խոչընդոտում է երեխայի ներուժի զարգացմանը: Երեխաների սոցիալական հոգածության և նրանց ներուժի զարգացման համար մեր երկրում հասարակական սեկտորի ջանքերով ստեղծվել են սոցիալ-կրթական կենտրոններ, որոնց գործունեության մասին զրուցում են «Ընտանիք և համայնք» բարեգործական հասարակական կազմակերպության հիմնադիր նախագահ Քնարիկ Գարանֆիլյանը և Տավուշի թեմի առաջնորդ Բագրատ եպիսկոպոս Գալստանյանը: 

Սպասված ու պարտադրված պետություն


Այդ տարվա ձմռանը սովից ու հիվանդություններից Հայաստանում մահացան տասնյակ հազարավոր մարդիկ, իսկ ամիսներ անց բացվեցին տասնյակ գործարաններ, ստեղծվեցին մի շարք կենսական ենթակառուցվածքներ, մշակութային հաստատություններ, համալսարան ու պետական թանգարան։ Նույնիսկ ազգային դրամ տպվեց։ Երկրի ներսում ոչ հայազգի բնակչությունը անընդհատ նոր սադրանքներ էր հրահրում պետակության դեմ: Հայկական բանակը կարողանում է կասեցնել այդ սադրանքները։ 
Այս տարի Հայաստանի առաջին հանրապետության 100-ամյակն է: Ինչպես հռչակվեց առաջին հանրապետությունը: Զրուցում են հետազոտող լրագրող Թաթուլ Հակոբյանը և պատմաբան Համո Սուքիասյանը։

Նախակրթարանների առողջացման ճանապարհով


Նախակրթարաններում ապօրինի դրամահավաքների, երեխաների նկատմամբ ֆիզիկական և հոգեբանական բռնության դեպքերի բացահայտման և նախակրթարաններում արատավոր բարքերի վերացման նպատակով ստեղծված քննող հանձնաժողովի նախագահ Արայիկ Հարությունյանը ներկայացնում է ուսումնասիրությունների արդյունքները և մատնանշում առաջիկա տարիների համար կատարելիք քայլերը: Հոգեբան Արմինե Վահանյանը վերլուծում է նախադպրոցական տարիքի երեխաների հոգեբանության վրա այդ բարքերի ունեցած ազդեցությունը:

Հայ-իրանական տնտեսական ապագա


Հայ-իրանական տնտեսական հարաբերությունների զարգացման բանալին, ըստ իրանական կողմի, ՀՀ ղեկավարության ձեռքում է: Չնայած 1992թ.-ից Իրանի հետ կնքած ավելի քան յոթանասուն համաձայնագրերին ու հուշագրերին, համագործակցության ծավալը 25 տարվա ընթացքում մեծ չի եղել: Հայկական փորձագիտական շրջանակները դա կապում են Ռուսաստան-Հայաստանի հարաբերությունների հետ: Բայց վերջերս նոր ոգևորություն է սկսվել «Մեղրի» ազատ տնտեսական գոտու բացման առիթով: Երկու երկրների քաղաքական գործիչները այս համագործակցության համար լուսավոր ապագա են կանխատեսում, միլիոնավոր դոլարների ներդրումներ ակնկալում: Փորձագետների կարծիքով, ծրագիրը նաև քաղաքական բաղադրիչ ունի, Հայաստանը այսպիսով կհաղթահարի մյուս հարևանների պարտադրած շրջափակումը: Ինչպես կաշխատի նոր նախագիծը: «Տարբերակ» հաղորդաշարի հյուրը ՀՀ-ում ԻԻՀ արտակարգ և լիազոր դեսպան Սեյեդ Քազեմ Սաջջադն է:

Հոգատարություն՝ հոգսաշատ Տավուշում


Տավուշի սահմանամերձ համայնքներում երեխաները դպրոց են գնում անվտանգության նպատակով կառուցված պատերի տակով, իսկ դպրոցներն ու մանկապարտեզները նման են զնդանների, անվտանգության նկատառումներով փակված են պատուհանների մեծ մասը: Հանգուցյալներին հուղարկավորում են մի քանի հոգով և գիշերով, որովհետև այդ ժամերը պակաս վտանգավոր են: Համայնքների մշակովի հողերի 70-80 տոկոը կրակի տակ են և չեն մշակվում: Ադրբեջանի հենակետերից 1-5 կմ հեռավորության վրա գտնվող համայնքներում երեխաների ապահովության համար, հասարակական նախաձեռնությամբ, այս տարի սկսել են կառուցվել խաղաթաքստոցներ: Տավուշի առավել վտանգված և խոցելի համայնքներում աշխատում են տարբեր հասարակական կազմակերպություններ, որոնք իրականացնում են տնտեսական զարգացման, կրթամշակութային, հոգևոր ծրագրեր: Ի՞նչ են փոխում այդ ծրագրերը տավուշեցու կյանքում: Զրուցում են Բաղանիս գյուղի վարչական ղեկավար Նարեկ Սահակյանը և «Պահապան» զարգացման հիմնադրամի գործադիր տնօրեն Ինգա Հարությունյանը: 

Մտահոգություն հայկական Երուսաղեմի շուրջ


Երուսաղեմի Հին քաղաքը բաժանված է չորս՝ քրիստոնեական, մուսուլմանական, հայկական եւ հրեական թաղամասերի: ԱՄՆ նախագահ Դոնալդ Թրամփի՝ Երուսաղեմը Իսրայելի մայրաքաղաք ճանաչելու վերաբերյալ հայտարարությունից հետո, միջազգային և տեղական մամուլը անդադար քննարկում է Երուսաղեմի կարգավիճակի հավանական փոփոխության հնարավոր հետևանքները: Քաղաքի քրիստոնեական սրբավայրերի իրավատերերից մեկը Հայ առաքելական եկեղեցին է, իսկ հոգևոր, մշակութային, նյութական ժառանգությունը պատկանում է ամբողջ հայությանը: Ի՞նչ նոր իրողություններ կծնի Երուսաղեմի կարգավիճակի փոփոխությունը սաղիմահայության և, առհասարակ, հայության կյանքում: Թեմայի շուրջ զրուցում են «Ազգ» շաբաթաթերթի գլխավոր խմբագիր Հակոբ Ավետիքյանը և արաբագետ Հայկ Քոչարյանը:   

Հին աղանդները՝ նոր հոսանքներում


Հովհան Օձնեցի կաթողիկոսի 8-րդ դարի իրավագիտական ժաոանգությունը հիմքն է համարվում Մխիթար Գոշի և Սմբատ Գունդստաբլի դատաստանագրքերի: «Կանոնագիրք հայոցը» սոցիալական, իրավական, քաղաքացիական հարաբերություններ էր կարգավորում, հրահանգներ էր պարունակում տարբեր  աղանդավորական շարժումների դեմ պայքարի համար: Կրոնական հոսանքների դեմ նրա գրած հակաճառությունները բացահայտում են ժամանակի հերձվածողների գաղափարական պայքարի էությունը: Մասնագետներն, ըստ այդ գրականության, հին աղանդների գաղափարները բացահայտում են ժամանակակից կրոնական հոսանքներում:  Օձնեցու գրականությունը լույս է սփռում նաև պատմագրական առումով աղքատ ժամանակաշրջանի իրադարձությունների վրա: 
«Տարբերակ հաղորդաշարի տաղավարում զրուցում են ԳԱԱ Արևելագիտության ինստիտուտի Արևելյան աղբյուրների և պատմագրության բաժնի վարիչ Ազատ Բոզոյանը և «Դիալոգ» ՀԿ նախագահ Ալմաստ Մուրադյանը:   
 

Տայքի հոգևոր-մշակութային ժառանգության յուրացումը


Վրաց գիտնականների պնդումների համաձայն, Մեծ Հայքի 14-րդ նահանգը՝ Տայքը, մշտապես բնակեցված է եղել էթնիկ վրացիներով, իսկ հայերը եղել են վերաբնակիչներ: Վրացագիտության այս տեսակետի հիման վրա վրացական կողմը հավակնություններ ունի պատմական Տայքի ոչ միայն կրոնական և աշխարհիկ ճարտարապետական շինությունների, այլ նաև հոգևոր-մշակութային ձեռքբերումների նկատմամբ: Տայքի՝ ներկայիս Թուրքիայի տարածքում գտնվող ճարտարապետական շատ կառույցներ, ըստ վերջին ժամանակներում տեղադրված ցուցանակների, վրացական են և այնտեղ ուսումնասիրություններ և վերականգնման աշխատանքներ իրականացնում է նաև վրացական կողմը: Տայքի ճարտարապետության և ժողովրդագրական վիճակի վերաբերյալ հայկական ուսումնասիրությունների մասին զրուցում են ճարտարապետության թեկնածու Դավիթ Նահատակյանը և պատմական գիտությունների թեկնածու Արկադի Ակոպովը: 

Երեխայի մասնավոր կյանքի իրավունքը


Երեխայի մասնավոր կյանքի անձեռնմխելիության և պաշտպանության օրենսդրական դրույթների, երեխայի արժանապատվության ոտնահարման և դրա հետևանքով առաջացած հուզական ոլորտի խախտումների, ընտանեկան կյանքի հրապարակային քննարկման հետևանքների մասին զրուցում են հոգեբան Հրաչյա Ամիրյանը և «Վորլդ Վիժըն Հայաստան» կազմակերպության երեխաների պաշտպանության ծրագրերի տնօրեն Աիդա Մուրադյանը:

Հայաստան և հարևաններ. խաղաղության փնտրտուք. մաս 6-րդ


Եկեղեցիների համաշխարհային խորհրդի հայաստանյան միջեկեղեցական բարեգործական Կլոր սեղան հիմնադրամի «Հայաստան և հարևաններ. խաղաղության փնտրտուք» ծրագրի հերթական քննարկումը նվիրված է Հայաստան-Վրաստան-Իրան-Թուրքիա առանցքին: Աշխարհում տեղի ունեցող սրընթաց փոփոխությունների ֆոնին Հարավային Կովկասում համագործակցության ի՞նչ նոր հեռանկարներ կան, ինչպե՞ս կարող են դրանք ծառայել խաղաղության պահպանմանը տարածաշրջանում: Զրուցում են Վրաստանի տարածաշրջանային անվտանգության հարավկովկասյան ինստիտուտի տնօրեն Ալեքսանդր Ռուսեցկին, թուրք լրագրող Սերդար Քորուջուն և Երևանի Կապույտ մզկիթի իմամ Ալի Մոհհամմադ Շաջաանը: