Անգրագիտության դատավճիռը և կրթության զարգացման ծրագիրը


Միջազգային փորձագետների կարծիքով, եթե Հայաստանը առաջիկա տարիներին ներդրումներ չանի կրթության ոլորտում, 2030թ.-ին երկիրը կունենա 50 տոկոս անգրագիտություն։ Տեղի փորձագետներն ու հետազոտողները կարծում են, որ մեր երկրում պատկերացում չկա ո՛չ կրթության խնդիրների, ո՛չ էլ կրթական ծախսերի արդյունավետության մասին, իսկ «Կրթության մինչև 2030թ-ը զարգացման պետական ծրագրի» մասին օրենքի նախագիծը ներկայացվել է հանրային քննարկման: Արդյո՞ք նախագիծն արտահայտում է ոլորտի  խնդիրները և համապատասխանում կարիքներին: Քննարկում են կրթության փորձագետ Սերոբ Խաչատրյանը և «Հանրային քաղաքականության հետազոտությունների ազգային կենտրոն» ՀԿ նախագահ Արտակ Մանուկյանը:

Ո՛չ դե յուրե, ո՛չ դե ֆակտո


Սեռի հիմքով խտրականության խնդիրը Հայաստանում ավելի շատ կանանց է առնչվում, քան   տղամարդկանց, փաստում են մասնագետները: «Կանանց և տղամարդկանց հավասար իրավունքների և հավասար հնարավորությունների ապահովման մասին» օրենքը սեռի հիմքով խտրականության դեմ պայքարի համար փաստացի կիրառման հնարավորություններ չունի և ավելի շատ կրում է դեկլարատիվ բնույթ: Թեման քննարկում են իրավաբանական գիտությունների թեկնածու Նարինե Ալեքսանյանը և ԵՊՀ Գենդերային հետազոտությունների և առաջնորդության կենտրոնի ղեկավար, սոցիոլոգ Գոհար Շահնազարյանը: 

Հոգեբանական և հոգևոր աջակցություն խաղամոլին


ԱՎԾ տվյալներով շահումով խաղերի կազմակերպման գործունեության ծավալը Հայաստանում տարեկան մոտ 550 մլն դոլար է: Իսկ հայաստանյան բուքմեքերները ամսական 16 միլիարդ դրամի խաղադրույք են ընդունում։ Եվ սա այն դեպքում, երբ պաշտոնական տվյալներով Հայաստանում 30 տոկոս աղքատություն կա։ Վիճակագրական տվյալներով, մոլախաղերով հրապուրվող մարդկանց մինչև 7 տոկոսը հակված է հիվանդագին խաղամոլության, իսկ այդ թվի մոտ 60 տոկոսը հակված է նաև իրավախախտումների։ Պաթոլոգիկ խաղամոլների 20 տոկոսը ինքնասպանության իրական փորձ է կատարում։ Բազմաթիվ երկրներում արգելված է խաղատների գործունեությունը։ Իսկ շատ երկրներում խաղամոլության դեմ պայքարի ծրագրեր են գործում, ստեղծվել են ծառայություններ։ Հայաստանում գնահատված չեն նույնիսկ խաղային բիզնեսի տարածվածության և մատչելիության հետևանքները։ 

Երբ հովանավորվում է գիտությունը


Գիտությանը հատկացվող պետական ֆինանսավորման առումով Հայաստանը տարածաշրջանում զբաղեցնում է վերջին տեղը։ Կառավարության 2018-2020թթ. միջնաժամկետ ծախսերի ծրագրով գիտության ֆինանսավորումն էլի կնվազի։ Այս պայմաններում, գիտությամբ զբաղվող մարդիկ ֆինանսական հարցերը փորձում են հոգալ տարբեր դրամաշնորհային ծրագրերի օգնությամբ։ Հայ եկեղեցու ԱՄՆ Արևելյան թեմի հովանու ներքո գործող Հայ օգնության ֆոնդի Գիտության և կրթության ազգային հիմնադրամը 18 տարի շարունակ դրամաշնորհներ է տրամադրում հայաստանցի գիտնականներին։ Ի՞նչ է փոխում հիմնադրամի աշխատանքը հայաստանյան գիտական միջավայրում։ 

Առաջին հանրապետության օրենքներն ու տնտեսությունը


Հայաստանի առաջին հանրապետությունը պառլամենտական ժողովրդավարական պետություն էր, որը հիմնադրումից հետո մեծ ջանքերի գնով ստեղծեց պետական իշխանության մարմիններ, փորձեց երկիրը դուրս բերել քաոսի և անիշխանության վիճակից, լուծել սովի ու գաղթականության խնդիրները, ստեղծել ֆինանսական ու տնտեսական կառույցներ, կրթամշակութային օջախներ: Առաջին հանրապետության ղեկավարները մեծ ճիգ էին գործադրում Հայաստան բերելու համար արտասահմանում աշխատող հայ գործարարներին ու մտավորականներին, որոնք, վարչապետ Սիմոն Վրացյանի կարծիքով, ցանկանում էին դրսից վայելել անկախ Հայաստանը: Հանրապետության գոյության երկուսուկես տարվա ընթացքում ի՞նչ ստեղծեց ժամանակի կառավարությունը, որը, կոմիսար Հասկելի բնութագրմամբ, վարժապետների անհեռատես կառավարություն էր:

Սոցիալական որբության հաղթահարման ուղին


Հայաստանի մանկատներում և խնամքի այլ հաստատություններում գտնվող երեխաների մոտ 80 տոկոսն այնտեղ հայտնվում է սոցիալական ծանր պայմանների պատճառով: Մասնագիտական լեզվով դա կոչվում է սոցիալական որբություն: Երկրում աղքատությունը չի նվազում, բայց երեխաների խնամքի ու պաշտպանության կենտրոնացված մեծ հաստատությունները բեռնաթափվում են: Ո՞ւր են գնում երեխաները, ի՞նչ պայմաններ ու սոցիալական ենթակառուցվածքներ են ստեղծվել բեռնաթափման գործընթացի իրականցման համար: Քննարկում են ՀՕՖ-ի «Երեխաների աջակցության կենտրոն» հիմնադրամի խնամատարության մասնագետ Ելենա Հարությունյանը և «Ընտանիք և համայնք» հասարակական բարեգործական կազմակերպության հիմնադիր նախագահ Քնարիկ Գարանֆիլյանը:

Անկախ հարևանների միակ պատերազմը


Հայաստանի առաջին հանրապետության հռչակման հենց սկզբից Հայաստանը լուրջ խնդիրներ ուներ անդրկովկասյան հարևանների՝ Վրաստանի և Ադրբեջանի հետ: Հանրապետության հռչակումից ամիսներ անց, 1918թ. դեկտեմբերին քաղաքական, տնտեսական մի շարք տարաձայնություններն ու սահմանային վեճերն ի վերջո հանգեցրին Հայաստանի և Վրաստանի միջև ռազմական բախման: Թիֆլիսում և այլուր հայերը զանգվածաբար ձերբակալվում էին, ենթարկվում բռնությունների: Դիվանագիտական առաքելության աշխատակիցները աքսորվել էին Թիֆլիսից: Երկշաբաթյա պատերազմը երևան հանեց հայ-վրացական հարաբերությունների խորքային հակասությունները: 20-րդ դարասկզբի վրաց-հայկական հակամարտության պատճառների մասին զրուցում են պատմաբաններ Համո Սուքիասյանը և Հովիկ Գրիգորյանը: 

Եկեղեցու ինտեգրատիվ դերը. սոցիալական աշխատանքի մոդել


Ազգային վիճակագրական ծառայության տվյալներով Հայաստանում յուրաքանչյուր երրորդ երեխան աղքատ է։ Ոլորտում հետազոտություն անող հասարակական կազմակերպություններն արձանագրում են, որ մանկական աղքատությունը ավելի արագ է աճում, քան ընդհանուր աղքատությունը, իսկ կյանքի առաջին տարիների աղքատությունը խոչընդոտում է երեխայի ներուժի զարգացմանը: Երեխաների սոցիալական հոգածության և նրանց ներուժի զարգացման համար մեր երկրում հասարակական սեկտորի ջանքերով ստեղծվել են սոցիալ-կրթական կենտրոններ, որոնց գործունեության մասին զրուցում են «Ընտանիք և համայնք» բարեգործական հասարակական կազմակերպության հիմնադիր նախագահ Քնարիկ Գարանֆիլյանը և Տավուշի թեմի առաջնորդ Բագրատ եպիսկոպոս Գալստանյանը: 

Սպասված ու պարտադրված պետություն


Այդ տարվա ձմռանը սովից ու հիվանդություններից Հայաստանում մահացան տասնյակ հազարավոր մարդիկ, իսկ ամիսներ անց բացվեցին տասնյակ գործարաններ, ստեղծվեցին մի շարք կենսական ենթակառուցվածքներ, մշակութային հաստատություններ, համալսարան ու պետական թանգարան։ Նույնիսկ ազգային դրամ տպվեց։ Երկրի ներսում ոչ հայազգի բնակչությունը անընդհատ նոր սադրանքներ էր հրահրում պետակության դեմ: Հայկական բանակը կարողանում է կասեցնել այդ սադրանքները։ 
Այս տարի Հայաստանի առաջին հանրապետության 100-ամյակն է: Ինչպես հռչակվեց առաջին հանրապետությունը: Զրուցում են հետազոտող լրագրող Թաթուլ Հակոբյանը և պատմաբան Համո Սուքիասյանը։

Նախակրթարանների առողջացման ճանապարհով


Նախակրթարաններում ապօրինի դրամահավաքների, երեխաների նկատմամբ ֆիզիկական և հոգեբանական բռնության դեպքերի բացահայտման և նախակրթարաններում արատավոր բարքերի վերացման նպատակով ստեղծված քննող հանձնաժողովի նախագահ Արայիկ Հարությունյանը ներկայացնում է ուսումնասիրությունների արդյունքները և մատնանշում առաջիկա տարիների համար կատարելիք քայլերը: Հոգեբան Արմինե Վահանյանը վերլուծում է նախադպրոցական տարիքի երեխաների հոգեբանության վրա այդ բարքերի ունեցած ազդեցությունը:

Հայ-իրանական տնտեսական ապագա


Հայ-իրանական տնտեսական հարաբերությունների զարգացման բանալին, ըստ իրանական կողմի, ՀՀ ղեկավարության ձեռքում է: Չնայած 1992թ.-ից Իրանի հետ կնքած ավելի քան յոթանասուն համաձայնագրերին ու հուշագրերին, համագործակցության ծավալը 25 տարվա ընթացքում մեծ չի եղել: Հայկական փորձագիտական շրջանակները դա կապում են Ռուսաստան-Հայաստանի հարաբերությունների հետ: Բայց վերջերս նոր ոգևորություն է սկսվել «Մեղրի» ազատ տնտեսական գոտու բացման առիթով: Երկու երկրների քաղաքական գործիչները այս համագործակցության համար լուսավոր ապագա են կանխատեսում, միլիոնավոր դոլարների ներդրումներ ակնկալում: Փորձագետների կարծիքով, ծրագիրը նաև քաղաքական բաղադրիչ ունի, Հայաստանը այսպիսով կհաղթահարի մյուս հարևանների պարտադրած շրջափակումը: Ինչպես կաշխատի նոր նախագիծը: «Տարբերակ» հաղորդաշարի հյուրը ՀՀ-ում ԻԻՀ արտակարգ և լիազոր դեսպան Սեյեդ Քազեմ Սաջջադն է:

Հոգատարություն՝ հոգսաշատ Տավուշում


Տավուշի սահմանամերձ համայնքներում երեխաները դպրոց են գնում անվտանգության նպատակով կառուցված պատերի տակով, իսկ դպրոցներն ու մանկապարտեզները նման են զնդանների, անվտանգության նկատառումներով փակված են պատուհանների մեծ մասը: Հանգուցյալներին հուղարկավորում են մի քանի հոգով և գիշերով, որովհետև այդ ժամերը պակաս վտանգավոր են: Համայնքների մշակովի հողերի 70-80 տոկոը կրակի տակ են և չեն մշակվում: Ադրբեջանի հենակետերից 1-5 կմ հեռավորության վրա գտնվող համայնքներում երեխաների ապահովության համար, հասարակական նախաձեռնությամբ, այս տարի սկսել են կառուցվել խաղաթաքստոցներ: Տավուշի առավել վտանգված և խոցելի համայնքներում աշխատում են տարբեր հասարակական կազմակերպություններ, որոնք իրականացնում են տնտեսական զարգացման, կրթամշակութային, հոգևոր ծրագրեր: Ի՞նչ են փոխում այդ ծրագրերը տավուշեցու կյանքում: Զրուցում են Բաղանիս գյուղի վարչական ղեկավար Նարեկ Սահակյանը և «Պահապան» զարգացման հիմնադրամի գործադիր տնօրեն Ինգա Հարությունյանը: