 |
Հայ եկեղեցու դերը 19-րդ դարի վերջին, 20-րդ դարասկզբին ծավալված հայ ազատագրական պայքարումՀայ Եկեղեցին՝ որպես համազգային կառույց, և հայ հոգևորականները՝ որպես նրա սպասավորներ, կարևոր դեր են ունեցել 19-րդ դարի վերջին և 20-րդ դարի սկզբին ծավալված հայ ազգային-ազատագրական պայքարում։ Եկեղեցին ոչ միայն պահպանել է հայ ժողովրդի ազգային և հոգևոր ինքնությունը, այլև բազմաթիվ դեպքերում դարձել է հասարակական համախմբման կարևոր կենտրոն, իսկ առանձին հոգևորականներ անմիջականորեն մասնակցել են պայքարին։ Հայկական հարցը ստացավ միջազգային բովանդակություն և հնչեղություն, և ազդանշան հնչեցնողը դարձավ Խրիմյան Հայրիկը, ով լիազորվել էր Կ. Պոլսի Հայոց պատրիարքի կողմից՝ ներկայացնելու հայության խնդիրները և շահերը Բեռլինի վեհաժողովում։ Վերադառնալով հայրենիք՝ նա կոչ արեց մի կողմ նետել բանակցությունների «թղթե շերեփները» և ընտրել «երկաթի շերեփի» ճանապարհը՝ բալկանյան ժողովուրդների օրինակով։ |
 |
ՀՀ ԶՈՒ-ում հոգևոր առաջնորդության լուծարման հնարավոր հետևանքներըՀՀ պաշտպանության նախարարի հրամանով Զինված ուժերում լուծարվեց հոգևոր առաջնորդության գործունեությունը, և 2026 թվականի փետրվարի 1-ից մոտ 50 գնդերեց լքեցին զորամասերը։ Իրավապաշտպան Ժաննա Ալեքսանյանի գնահատմամբ՝ գնդերեցը զինվորի կողքին կանգնած վստահելի հենարան էր։ Տեր Մովսես վարդապետ Սարգսյանի խոսքով՝ հոգևորականները կանխում էին բանակում արատավոր երևույթներն ու կոնֆլիկտները։ Հելսինկյան քաղաքացիական ասամբլեայի Վանաձորի գրասենյակի տվյալներով՝ նույն տարվա հունվարի 1-ից մինչև սեպտեմբերի 22-ը բանակում գրանցվել է 34 մահվան դեպք։ |
 |
Ներսես Ե Աշտարակեցի կաթողիկոսՆերսես Աշտարակեցին գործել է մի ժամանակաշրջանում, երբ Արևելյան Հայաստանի ճակատագիրը վճռվում էր պատերազմների և քաղաքական մեծ փոփոխությունների պայմաններում։ 1826–1828 թվականների ռուս-պարսկական պատերազմի տարիներին նա աջակցում էր հայերի ազատագրման գաղափարին, նպաստում հայկական կամավորական ուժերի ձևավորմանն ու կազմակերպմանը և փորձում պաշտպանել հայ բնակչության շահերը։ 1843 թվականին ընտրվում է Ամենայն Հայոց Կաթողիկոս և դառնում Արևելյան Հայաստանի տարածքում ծնված վերջին կաթողիկոսը՝ մինչև Գարեգին Բ-ն։ Ո՞վ էր Ներսես Աշտարակեցին, և ինչո՞ւ է նրա անունը պատմության մեջ մնացել որպես «Պաշտպան հայրենյաց»։ Ի՞նչ տեսլական ուներ նա Ռուսական կայսրության հովանու ներքո։ Ի՞նչ խնդիրներ դարձան նրա գործունեության առանցքը Երևանի գրավումից և Թուրքմենչայի պայմանագրից հետո։ Ինչո՞ւ է Թիֆլիսի հայոց Ներսիսյան դպրոցը համարվում ազգային կրթամշակութային զարթոնքի կարևորագույն կենտրոններից մեկը։ |
 |
Ամենայն Հայոց Կաթողիկոսն ընդունեց Save Armenia կազմակերպության պատվիրակությանըՀոկտեմբերի 16-ին Մայր Աթոռ Սուրբ Էջմիածնում Գարեգին Երկրորդ Ամենայն Հայոց Կաթողիկոսն ընդունեց «Save Armenia» կազմակերպության պատվիրակությանը՝ գլխավորությամբ կազմակերպության գործադիր տնօրեն դոկտոր Փոլ Մյուրեյի։ Վեհափառ Հայրապետն իր օրհնությունն ու գնահատանքը բերեց կազմակերպությանը՝ արցախահայության իրավունքների պաշտպանության, Ադրբեջանում պահվող հայ գերիների ազատ արձակման և Արցախի հայկական հոգևոր ու մշակութային ժառանգության պահպանության ուղղությամբ գործադրվող ջանքերի համար, իսկ դոկտոր Փոլ Մյուրեյը հավաստիացրեց, որ կազմակերպությունը շարունակելու է զորակցել հայ ժողովրդին ու Հայոց Եկեղեցուն։ |
 |
Հոգևոր հասունությունն ու իմաստությունըՏեր Դավիթ քահանա Գիշյանն իր լսարանի հետ մեկնում է Պողոս առաքյալի՝ Կորնթացիներին ուղղված առաջին նամակի 3-րդ գլուխը՝ անդրադառնալով եկեղեցու պառակտման պատճառներին։ Ինչպիսի՞ն է հոգևոր հասունությունը, և ինչո՞ւ է գիտելիքը հպարտացնում, իսկ սերը՝ կառուցում։ Ի՞նչ է նշանակում լինել Աստծու տաճար, և ինչպե՞ս է իմաստությունը կապվում խոնարհության հետ։ Հյուրը «Այբ» կրթական հիմնադրամի հոգաբարձուների խորհրդի նախագահ Արամ Փախչանյանն է: |
 |
Դվինի եկեղեցական ժողովներն՝ իբրև քաղաքակրթական երևույթԴվինում կայացած եկեղեցական ժողովները դարձան այն հարթակը, որտեղ քննարկվեցին ոչ միայն եկեղեցական, այլև հայ ժողովրդի հոգևոր ու ազգային կյանքին վերաբերող առանցքային հարցեր։ 506 թվականին Դվինի առաջին ժողովում Հայ Եկեղեցին հստակեցրեց իր դիրքորոշումը Քաղկեդոնի ժողովի որոշումների նկատմամբ, իսկ 554 թվականին Դվինի երկրորդ ժողովում վերահաստատեց դավանաբանական իր դիրքորոշումը՝ ավելի հստակ առանձնացնելով իր ուղին Բյուզանդական եկեղեցական ավանդույթից։ Դվինի ժողովները կարևոր դեր ունեցան Հայ Եկեղեցու ինքնուրույն դավանական ավանդույթի ձևավորման և ամրապնդման գործում՝ դառնալով հայ ժողովրդի հոգևոր ու ազգային ինքնության պահպանման կարևոր հենասյուն։ |
 |
Մանկունք ապաշխարության Է անուն ՏեառնՍարկավագաց երգեցիկ խումբը կատարում է Մանկունք ապաշխարության «Է անուն Տեառն» շարականը, որը պատկանում է ԴԿ ձայնեղանակին: Ապաշխարության շրջանը լռության, ինքնաքննության և Տիրոջ առջև սեփական կյանքին անդրադառնալու ժամանակ է։ Այս շարականի համեստ խոսքերը, ունենալով խոր հոգևոր ասելիք, ևս մեկ անգամ ամուր կապ են հաստատում մեր և մեր Արարչի միջև։ Մեկնում է Տեր Կոմիտաս քահանա Ղևոնդյանը: |
 |
Օրհնեցէ՛ք զՏերՍարկավագների երգեցիկ խումբը կատարում է Մանկունք ապաշխարության «Օրհնեցէ՛ք զՏեր» շարականը, որը պատկանում է շարականական ԳԿ ձայնեղանակին: Բանաստեղծական ու երաժշտական սակավ ասելիք ունեցող շարականը մեծ հոգևոր խորություն ունի: Շարականագիր հայրապետը հրավիրում է օրհնելու, գովելու, փառաբանելու Տիրոջը: Մեկնում է Տեր Կոմիտաս քահանա Ղևոնդյանը: |
 |
Ներսիսյանների գործով հերթական նիստ․ Ազատազրկման պահանջՀոկտեմբերի 15-ին Արմավիրի մարզի ընդհանուր իրավասության առաջին ատյանի դատարանում շարունակվեց Ամենայն Հայոց Կաթողիկոս Գարեգին Բ-ի եղբոր՝ Գևորգ Ներսիսյանի, և նրա որդու՝ Համբարձում Ներսիսյանի գործով դատական նիստը։ Հանրային մեղադրողը դատարանից պահանջեց Գևորգ Ներսիսյանի համար 3 տարի վեց ամսվա, իսկ Համբարձում Ներսիսյանի համար՝ 7 տարի վեց ամսվա ազատազրկում։ Պաշտպանական կողմը պնդում է, որ գործը շինծու է և հարուցվել է Հայ Եկեղեցու ու Վեհափառ Հայրապետի վրա ճնշում գործադրելու նպատակով։ Հաջորդ նիստը նշանակվեց հոկտեմբերի 22-ին՝ ժամը 15:00-ին, երբ դատարանը կլսի պաշտպանական կողմի դիրքորոշումը։ |
 |
1441 թվականին կաթողիկոսական աթոռի վերադարձըԿաթողիկոսական աթոռի վերադարձը Սուրբ Էջմիածին պատմական այն իրադարձությունն էր, որը շրջադարձային նշանակություն ունեցավ Հայ Եկեղեցու և հայ ժողովրդի հետագա ընթացքի համար։ Ո՞ր հանգամանքներում վերադարձվեց կաթողիկոսական աթոռը, ի՞նչ դեր ունեցան ժամանակի քաղաքական ու եկեղեցական գործիչները, և ինչպե՞ս անդրադարձավ այդ փոփոխությունը հայոց հոգևոր և ազգային կյանքին։ Ինչպե՞ս Ստեփանոս Օրբելյանի ու Տաթևի դպրոցի վարդապետների փայփայած տեսլականը՝ Էջմիածնի շուրջ հայության համախմբման և թագավորության վերականգնման մասին, ի վերջո հանգեցրեց 1918 թվականի մայիսյան հերոսամարտերին ու հայոց պետականության վերածննդին։ |
 |
Աստվածաշնչային սեմինար՝ նվիրված հոգետրավմաների ամոքմանըՀայաստանի Աստվածաշնչային Ընկերությունը կազմակերպել է հոգետրավմայի ամոքման մասնագետների հավաք՝ «Ամոքելով անցյալը՝ շարժվել դեպի ապագա... սերունդներ հարատևող հոգետրավմա» թեմայով։ Տարբեր երկրների Աստվածաշնչային ընկերությունների և եկեղեցիների ներկայացուցիչները, հոգևորականները, հոգեբաններն ու սոցիալական աշխատողները մեկտեղել են հոգևոր և հոգեբանական գիտելիքները՝ քննարկելով ամոքման ճանապարհը Սուրբ Գրքի լույսի ներքո։ |
 |
Մանկունք ապաշխարության զՔեզ բարեբանենՍարկավագների երգեցիկ խումբը կատարում է Մանկունք ապաշխարության «զՔեզ բարեբանեն» շարականը, որը պատկանում է ԳՁ ձայնեղանակին: Շարականը երգվում է ապաշխարության օրերին: Հոգևոր երգը Տիրոջը դառնալու հրավեր է: Մեկնում է Տեր Կոմիտաս քահանա Ղևոնդյանը: |