 |
Միջնադարյան հայ պատմագրությունը իբրև քաղաքակրթական ֆենոմենՀայ պատմագրությունը քաղաքակրթական ֆենոմեն է։ Պատմական գիտելիքի փոխանցումը սերնդեսերունդ իբրև պատմական հիշողության վերարտադրման մեխանիզմ տարբեր ժողովուրդների մոտ տարբեր է։ Հայերի մոտ մի կողմից ունենք գրավոր փոխանցման սկզբունքը պատմագրության տեսքով և բանավոր սկզբունքը, որ էպոսի տեսքով է փոխանցվել, բարձրագույն տեսքով հասել է մինչև 19-րդ դար և գրի է առնվել 1874 թվականից սկսած։ |
 |
«Լավություն արա, ջուրը գցիր»«Լավություն արա, ջուրը գցիր: Ձուկը չիմանա, Աստված կիմանա» ժողովրդական ասացվածքը վերաբերում է Քրիստոսի Լեռան քարոզում արված հետևյալ արտահայտությանը. «Զգույշ եղեք, որ ձեր ողորմությունը չանեք մարդկանց համար: Այլապես վարձք չեք ընդունի ձեր Հորից, որ երկնքում է» խոսքերից: «Երբ ողորմություն անես, քո աջ ձեռքը թող չիմանա, թե ինչ է անում քո ձախ ձեռքը: Տեր Դավիթ քահանա Գիշյանը մեկնել է ժողովրդական ասույթներն ու ասացվածքները և նրանց մեջ խտացած աստվածաշնչյան իմաստությունը: |
 |
Երդումը մեղք է, սուտ երդումը՝ կրակՏերն ինքն է զգուշացրել, որ մարդ իր արտասանած յուրաքանչյուր դատարկ խոսքի համար պատասխան պիտի տա դատաստանի օրը: Հին Կտակարանի շրջանում մարդիկ իրենց խոսքը հաստատում էին երդումով, վկայակոչելով՝ Արարչին, սակայն այս հոգևոր հիվանդության դեմ դուրս եկավ մեր Տերը՝ Հիսուս Քրիստոս և Լեռան քարոզում պատգամ ուղղեց ամենքիս. «Սուտ մի երդվիր, այլ ձեր խոսքը պարզապես թող լինի «այո»-ն՝ այո և «ոչ»-ը՝ ոչ: Որովհետև դրանից ավելին չարից է»: |
 |
Հյուրը Աստծունն է«Հյուրը Աստծունն է» ժողովրդական ասացվածքը բնորոշում է մեր ազգային առանձնահատկությունը, այն է՝ մեր շեմքից ներս մտնող յուրաքանչյուր մարդ Աստծո մարդն է և մեր վերաբերմունքով արտահայտում ենք մեր խոնարհումը Արարչի հանդեպ: Մեր բանահյուսության մեջ կան բազմաթիվ առածներ և ասացվածքներ այս թեմայով: |
 |
Հայոց գրերի գյուտը«Տաղավարում» հաղորդաշարի «Հայոց գրերի գյուտը» թողարկման ընթացում Տեր Արարատ քահանա Պողոսյանն ու արձակագիր Հովհաննես Երանյանը քննարկում են հայոց պատմության ու մշակույթի մեծագույն իրադարձություններից մեկը՝ Հայոց գրերի գյուտը։ Ի՞նչ դեր ունեցավ եկեղեցին այդ գործում և ի՞նչ տվեց այդ մեծագույն իրադարձությունը հայ ժողովրդին։ |
 |
Հալածանքներ Հայոց եկեղեցու դեմ՝ խորհրդային անաստավածության տարիներին«Տաղավարում» հաղորդաշարի հեղինակ, արձակագիր Հովհաննես Երանյանն ու Մայր Աթոռ Սուրբ Էջմիածնի Մատենադարանի և հրատարակչական բաժնի տնօրեն Տեր Արարատ քահանա Պողոսյանը առաջիկա ամիսներին քննարկելու են Հայ Առաքելական Եկեղեցի, Հայոց պատմություն, Հայ մշակույթ առնչությունները։ Առաջին հաղորդման թեման է խորհրդային անաստվածության տարիներին Հայոց եկեղեցու դեմ հալածանքներն ու բռնությունները։ Ինչպե՞ս կարողացավ եկեղեցին դուրս գալ այդ ծանրագույն վիճակից հաղթանակած, և ինչ է այն մեզ հուշում այսօր։ |
 |
Հայ Եկեղեցին՝ իբրև հայկական մոդեռնիզացիայի առաջամարտիկ - Հայկական տպագրությունԳրատպությունը առաջին անգամ Հայաստան է ներմուծել Մայր Աթոռ Սուրբ Էջմիածինը։ Տպագրական մեքենան այն ժամանակ հսկայական չափերի էր և Հայաստան տեղափոխելն անհնար էր։ Հենց այդ պատճառով առաջին հայերեն գիրքը՝ Ուրբաթագիրքը, տպագրվում է Վենետիկում Հակոբ Մեղապարտի կողմից։ |
 |
Վազգեն ԱՃեմարանի բարգավաճման գործում Վազգեն Առաջին Կաթողիկոսի ազդեցությունը մեծ է եղել։ 1945-51 թվականներին Ճեմարանն ուներ 35 սան, որոնցից միայն 6-ն են կարողանում հաստատությունն ավարտել։ Վազգեն Առաջինի կաթողիկոսական գործունեության առաջին տարիներին միայն սփյուռքից 60 ուսանող է ժամանում։ Վազգեն Առաջինն ամեն ինչ անում է, որ Եկեղեցին դառնա Հայաստանն ու սփյուռքը միավորող ամենագործուն կամուրջներից մեկը։ |
 |
Ստեփանոս Օրբելյանի՝ պետականության վերականգնման տեսլականըՀռոմի Պապը Կիլիկիայի Հեթում Երկրորդ արքային կոչ է անում ընդունել կաթոլիկ դավանանքը և միավորել երկու եկեղեցիները։ Դրա հետևանքով Կիլիկիայի հայոց թագավորը պետք է ստանար Հռոմի պապի հաստատումը, իսկ Հայ Առաքելական Եկեղեցին պետք է գնար ցավոտ զիջումների։ Այս օրակարգին ընդիմանում է Կոնստանտին երկրորդ Կատուկեցի Կաթողիկոսը։ Հեթում Երկրորդ թագավորը Կաթողիկոսին մեղադրում է աշխարհիկ կենցաղվարության մեջ։ Հայտնվում են բարձրաստիճան հոգևորականներ, որոնք պատրաստակություն են հայտնում դեմ գնալ Կաթողիկոսին։ Սիս մայրաքաղաքում հրավիրվում է ժողով, որտեղ որոշում են Կաթողիկոսին հեռացնել գահից և բանտարկել։ 3 տարի անց Եգիպտոսի մամլուքները գրավում են Հռոմկլայի կաթողիկոսարանը և Թագավորի օժանդակությամբ գահին բազմած նոր Կաթողիկոսին գերեվարում և տանում Եգիպտոս, որտեղ էլ վախճանվում է։ |
 |
«Արևելյան» վարդապետները՝ զարգացած միջնադարում հայ ինքնության պահապաններՀայ Առաքելական Եկեղեցին Բյուզանդական Կաթոլիկ Եկեղեցու հետ միավորելու հարցը հատկապես սրվում է Կիլիկյան Հայաստանի շրջանում։ Ներսես Շնորհալին գրություն է ուղարկում բուն Հայաստանի տարածքում գտնվող վարդապետներին, որովհետև նրանց կարծիքը պետք է հաշվի առնեին որոշում կայացնելու համար։ Ներսես Շնորհալին երկու եկեղեցիների միջև երկխոսության կողմնակից էր, բայց երբեք կողմ չի եղել եկեղեցիների միավորմանը։ Ավելի ուշ՝ կաթողիկոսներն ու Կիլիկիայի թագավորները միտումնավոր այդպիսի գրություններ էին ուղարկում վարդապետներին, որպեսզի նրանց հիմնավորումները ցույց տային արևմուտքում, որպես եկեղեցիների միավորման մերժման պատճառ։ |
 |
Քանդակագործ Արա ՍարգսյանԱրձակագիր Հովհաննես Երանյանը պատմում է քանդակագործ, նկարիչ Արա Սարգսյանի գործունեության մասին։ Նա երիտասարդ տարիքում ընդգրկվում է ՆԵՄԵՍԻՍ գործողության մեջ և Իտալիայում հայտնաբերում Թուրքիայի նախկին վարչապետին, որին ծրագրի մասնակիցների կողմից ոչնչացնելուց հետո, Արա Սարգսյանը մեկնում է Վիեննա սովորելու։ Իրականում դա գործուղում էր Երիտթուրքերի պարագլուխներին Գերմանիայում հայտնաբերելու համար։ |
 |
ՀասմիկԱրձակագիր Հովհաննես Երանյանը պատմում է դերասանուհի Հասմիկ Պապյանի անցած ուղու մասին։ Նա առաջին դերասանուհին էր, որ արժանացավ ժողովրդական արտիստի կոչման։ Նա նաև Գերագույն խորհրդի առաջին կին պատգամավորն էր։ Նրա գործունեության երեսունամյակի առիթով բանաստեղծություն է ձոնել Եղիշե Չարենցը։ |